Wolgast – kościół św. Piotra
Kościół św. Piotra (St.-Petri-Kirche) w Wolgast to zabytkowa świątynia nierozerwalnie związana z dynastią książąt pomorskich z wołogoskiej linii Gryfitów, która przyciąga wielu miłośników historii, badaczy i turystów.
Kościół św. Piotra (St.-Petri-Kirche) w Wolgast. Fragment jednego z wielkoformatowych obrazów pod nazwą "Wołogoski Taniec Śmierci" namalowanych około 1700 roku przez Caspara Siegmunda Köppego. fot. 10.04.2026, SNW
Taniec Śmierci namalowany w 1920 roku na ścianie kościoła św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Kościół św. Piotra (St.-Petri-Kirche) w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Miejsce dla dzieci w kościele św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Kościół św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Książęcy Herb Gryfitów Wołogoskich z XVI wieku, fot. 10.04.2026, SNW
W podziemiach tego monumentalnego kościoła znajduje się (udostępniona do zwiedzania) krypta książęca (Herzogsgruft), a w nawie głównej można zobaczyć kamień Gerovita - jeden z nielicznych namacalnych śladów po pogańskim kulcie religijnym dawnych Słowian połabskich. Nie mniej interesujący jest cykl 24 barokowych, wielkoformatowych obrazów pod nazwą Wołogoski Taniec Śmierci (Wolgaster Totentanz). Mimo sporej ilości wizerunków śmierci, namalowanych lub wyrzeźbionych szkieletów, wnętrze kościoła nie jest miejscem mrocznym. Atrakcją jest również możliwość wejścia na platformę widokową na wieży kościoła. Z wysokości około 40 metrów nad ziemią rozciąga się panoramiczny widok (360 stopni) na miasto i cieśninę Piany (Peene) i Achterwasser oddzielające stały ląd od wyspy Uznam.
Współrzędne:
54°03'13.2"N 13°46'36.3"E
54.053667, 13.776750
Kościół św. Piotra znajduje się zaledwie 150 metrów od Muzeum Miasta Wolgast („Młynka do kawy”).
Krypta w kościele św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Wejście do krypty w kościele św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Krypta w kościele św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Krypta Gryfitów
Przed ołtarzem głównym znajduje się wejście do krypty, w której spoczywają ostatni władcy Pomorza z dynastii Gryfitów:
- książę Filip I (zm. 1560) i jego żona Maria Saska (zm. 1583),
- książę Ernest Ludwik (zm. 1592) – syna Filipa I, budowniczego wolgaskiego zamku,
- książę Filip Juliusz (zm. 1625) – syn Ernesta Ludwika, ostatni męski władca linii wołogoskiej.
Sarkofagi stanowią wyjątkowy zabytek sztuki konwisarskiej (odlewnictwa z cyny). Po gruntownej renowacji zakończonej w pierwszej dekadzie XXI wieku (za którą kościół otrzymał prestiżową unijną nagrodę Europa Nostra) zostały one udostępnione zwiedzającym i są dziś atrakcją turystyczną kościoła św. Piotra w Wolgaście.
Wołogoski Taniec Śmierci w kościele św. Piotra. Nad jednym z 24 obrazów jest napis: Der Kaiser und das Römisch Reich Und wer mehr drin, muss sterben gleiche (Cesarz i Święte Cesarstwo Rzymskie; a kto mi służy, musi zaraz umrzeć), fot. 10.04.2026, SNW
Wołogoski Taniec Śmierci w kościele św. Piotra, fot. 10.04.2026, SNW
Wołogoski Taniec Śmierci (Wolgaster Totentanz)
Wnętrze kościoła kryje niezwykle rzadki zabytek sztuki barokowej – Wolgastski Taniec Śmierci. To cykl wielkoformatowych obrazów namalowanych około 1700 roku przez Caspara Siegmunda Köppego, inspirowany miedziorytami Hansa Holbeina Młodszego. Do kościoła św. Piotra trafił około 1900 roku i składał się z 25 dzieł, jednak po pożarze w 1920 roku jedno z nich zaginęło. Autor przedstawił równość wszystkich stanów – od żebraka po cesarza – w obliczu śmierci, inspirując się dziełami namalowanymi około 1525 roku przez Hansa Holbeina Młodszego. Motyw ten, rozpięty między lękiem przed śmiercią, a żądzą życia, został przejęty przez kościół z wierzeń ludowych. Miał przypominać wiernym, że spotkanie ze zmarłym powinno skłaniać do refleksji nad własnym życiem. Obrazy w latach 2010 - 2014 zostały poddane gruntownej konserwacji.
Kościół św. Piotra (St.-Petri-Kirche) w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Tajemniczy kamień Gerovita w kościele św. Piotra, fot. 10.04.2026, SNW
Kamień Gerowita (lub Jarowita)
W ścianę kościoła św. Piotra (wewnątrz świątyni) jest to wbudowany granitowy kamień, na którym wyryto prymitywny wizerunek postaci. Potocznie jest zwany kamieniem runicznym, choć z tradycyjnymi runami skandynawskimi ma niewiele wspólnego. Jest to niezwykle intrygujący zabytek, który stanowi pomost między dawnym pogaństwem a chrześcijaństwem na Pomorzu. Gerowit to potężne, lokalne bóstwo słowiańskie czczone przez plemię Wieletów (Chutyńców), którzy zamieszkiwali te tereny przed chrystianizacją. Był bogiem wojny, siły, męstwa, ale także wiosny i płodności (od słowa jaro – jary, krzepki, wiosenny). Postać Gerovita jest przedstawiona z podniesionymi rękami w geście modlitewnym lub oranta (tzw. Adorant), a obok niej wyryty jest geometryczny znak przypominający literę „W” lub uproszczony symbol włóczni/tarcz. Atrybutem Gerovita była wielka, złota tarcza wisząca w poświęconej mu świątyni w Wolgaście. Gdy w 1128 roku do Wolgastu z misją chrystianizacyjną przybył św. Otton z Bambergu, pogańska świątynia Gerowita została zniszczona. Według zapisków kronikarzy, misjonarze użyli podstępu – jeden z nich wszedł do świątyni, zdjął ze ściany świętą tarczę Gerowita i wyszedł w niej do zgromadzonego tłumu. Wokół pochodzenia kamienia w kościele św. Piotra istnieją dwie teorie:
- Teoria ciągłości i adaptacji (Najpopularniejsza): Kamień pierwotnie znajdował się w pogańskiej świątyni Gerowita. Po zburzeniu chramu chrześcijańscy budowniczowie celowo wmurowali go w fundamenty lub ściany nowego kościoła jako znak triumfu nowej wiary nad starą ("stary bóg" stawał się dosłownie podnóżkiem nowej świątyni) lub by ułatwić lokalnej ludności adaptację nowego miejsca modlitw.
- Teoria chrześcijańskiego rytu: Część badaczy uważa, że rysunek powstał już po chrystianizacji i przedstawia po prostu wczesnochrześcijańskiego mnicha, kapłana lub samego św. Ottona w geście błogosławieństwa, a toporny styl wynika z braku zaawansowanych narzędzi i umiejętności kamieniarskich w XII wieku.
Dla historyków i archeologów kamień w kościele św. Piotra to absolutny skarb – jeden z nielicznych namacalnych śladów po pogańskim kulcie religijnym dawnych Słowian połabskich, którzy przez stulecia opierali się germanizacji i chrystianizacji.
Księga wpisów w kościele św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Kościół św. Piotra (St.-Petri-Kirche) w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Średniowieczne korzenie i architektura
Pierwsze wzmianki o kościele w tym miejscu pochodzą z XII wieku, jednak budowę obecnego, trójnawowego kościoła halowego w stylu gotyku ceglanego rozpoczęto w XIV wieku. Świątynia wielokrotnie cierpiała z powodu wojen i pożarów – najdotkliwsze zniszczenia były po najeździe wojsk cesarskich w 1628 roku oraz wielkim pożarze miasta w 1713 roku wznieconym przez wojska rosyjskie podczas III wojny północnej. Kościół był jednak za każdym razem odbudowywany, a jego obecny kształt, nadano mu podczas rekonstrukcji w pierwszej połowie XVIII wieku. Powstał wówczas barokowy hełm wieży z latarnią, który po uderzeniu pioruna 9 kwietnia 1920 roku i potężnym pożarze runął na ziemię. Odbudowana forma zwieńczenia wieży miała być tymczasowa, tymczasem przetrwała ponad 100 lat.
Platforma widokowa na szczycie wieży kościoła św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Wejście na wieżę w kościele św. Piotra w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Kościół św. Piotra (St.-Petri-Kirche) w Wolgast, fot. 10.04.2026, SNW
Powiększenie fragmentu powyższego zdjęcia.
Zwiedzanie
Udostępnianie kościoła dla zwiedzających jest możliwe wyłącznie dzięki zaangażowaniu wolontariuszy. Z tego względu może się zdarzyć, że w wyniku nagłej nieobecności któregoś z nich, kościół może być zamknięty. Na początku 2026 roku był otwarty tylko parę godzin dziennie i nie codziennie. Aktualnych informacji można szukać NA STRONIE KOŚCIOŁA .
Zobacz również: Wolgast 2026 – relacja z polsko-niemieckiego spotkania