OGNISTE PTAKI w Parku Kasprowicza w Szczecinie

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie zostały zamontowane w 1994 roku. Ich autorem jest Władysław Hasior (1928-1999), artysta z Podhala, pionier polskiego asamblażu, czyli trójwymiarowej formy artystycznej polegającej na tworzeniu dzieła sztuki z przedmiotów gotowych – codziennego użytku, odpadków cywilizacji oraz fragmentów natury, które po złączeniu tworzą nową jakość. Do tej nowej jakości Władysław Hasior dokładał również ogień.

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 22.07.2007, SNW

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 06.06.2026, SNW

Park Kasprowicza w Szczecinie to trzecia lokalizacja Ognistych Ptaków. Pierwszą - była skarpa przy Zamku Książąt Pomorskich, gdzie stały w grupie bezpośrednio na ziemi. Był rok 1975 i Władysław Hasior był już znany z tworzenia przestrzennych kolaży przedstawiających płonące rydwany, dlatego po zmroku w dniu odsłonięcia wystawy wiele osób czekało, by zobaczyć jak płoną. Po kilku latach zapadła decyzja o przeniesieniu Ognistych Ptaków w nowe miejsce. Nad etapem konserwacji i montażem ptaków na metalową platformę czuwał autor dzieła. Pomagali mu pracownicy Huty Szczecin, co można zobaczyć w krótkim reportażu dostępnym w archiwum TVP.PL.

Kadr reportażu z 1980 roku, którego rekonstrukcja cyfrowa została opracowana w 2020 roku w ramach projektu "Digitalizacja Regionalnego Dziedzictwa Telewizyjnego i Filmowego z Archiwum TVP S.A." współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i jest dostępna w archiwum TVP.PL

Odręczna notatka Władysława Hasiora z 1975 roku, źródło: wystawa plenerowa w Parku Kasprowicza, czerwiec 2026.

Plac Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, ca 1983 fot. Robert Hulej

Drugą lokalizacją Ognistych Ptaków był skwer (trawnik), gdzie w 1980 roku 'Ptaki' (pomalowane na różne kolory, pierwotnie nie były pokryte żadną farbą) zostały zamontowane wzdłuż bocznych ścian kamienic przy ówczesnym Placu Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (dzisiejszym Placu Zgody), pomiędzy ulicami Bogusława i Obrońców Stalingradu (dzisiejszej ul. Edmunda Bałuki). Z uwagi na bliskość mieszkań nie były tam podpalane. Po 10 latach miejsce to spodobało się inwestorowi, który postawił tam budynek. Ogniste Ptaki trzeba było szybko przenieść, więc na czas wyboru nowej lokalizacji zostały zdemontowane i przewiezione do magazynu, w którym przeleżały 5 lat. I tak dochodzimy do 1994 roku, kiedy to trafiły do Parku Kasprowicza. Zostały tam wyeksponowane na betonowym podwyższeniu, na skarpie obok Teatru Letniego, pomiędzy aleją Fałata (główną aleją w parku) a jeziorem Rusałka.

Pod koniec lat 90. XX wieku metalową rzeźbą zainteresowali się złomiarze. Dwa elementy zniszczone i porzucone w parku zabezpieczył w swojej pobliskiej pracowni (przy ul. Teofila Lenartowicza) szczeciński artysta Jerzy Kukorowski (^*1). Gdyby nie jego czujność i szybka reakcja, te oryginalne fragmenty instalacji Hasiora najprawdopodobniej skończyłyby w skupie złomu pocięte na kawałki. Jerzy Kukorowski przez lata starał się zainteresować nimi miejskie władze. Dopiero przekazanie ich Andrzejowi K. Urbańskiemu ^(*2) i Jerzemu Kosałce, którzy w 2003 roku wystawili odrestaurowane elementy dzieła Hasiora na dziedzińcu wrocławskiego Biura Wystaw Artystycznych (^*3), wywołało skandal dyplomatyczno-artystyczny. Zachodniopomorska konserwator zabytków oskarżyła wrocławskich artystów o kradzież, na co oni odpowiadali, że to nie kradzież, a uratowanie i zabezpieczenie narodowego dziedzictwa, którym Szczecin kompletnie się nie interesował. Pojawiały się również głosy, by znowu zmienić lokalizację rzeźby, ale w końcu Ogniste Ptaki doczekały się należytej uwagi i renowacji (ostatnia miała miejsce w 2025 roku) i na stałe wpisały się w krajobraz Parku.

Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 03.10.2023, SNW

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 06.06.2026, SNW

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 22.07.2007, SNW

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 22.04.2007, SNW

Ogniste Ptaki w Parku Kasprowicza w Szczecinie, fot. 06.06.2026, SNW

Władysław Hasior od 1977 do 1980 roku tworzył w Koszalinie, w którym w zamian za pozostawienie miastu swoich dzieł otrzymał hale oraz materiały i narzędzia. Efekty tej współpracy jest pojedynczy ptak, który stoi przed Centrum Kształcenia Ustawicznego oraz kilkanaście ptaków, których tłem jest Osiedle Północ (obok drogi wylotowej w kierunku Gdańska). Koszalińskie ptaki są dużo większe od szczecińskich i różnią się liczbą elementów. Powstały jako pomnik dla walczących o wolność ziem Pomorza, ale nazywane są Płomiennymi Ptakami.

(^*1) Jerzy Kukorowski, pseudonim KUKOR lub YEGO (ur. w 1966 roku w Szczecinie, zmarł w 2020 roku w Oslo) – szczeciński malarz, scenograf, barwna postać w środowisku artystycznym w latach 1980 -2020. Malował obrazy i murale. Przez lata był związany z Domem Kultury "Słowianin", Teatrem Polskim, Piwnicą przy Krypcie i Czarnym Kotem Rudym.

(^*2)Andrzej K. Urbański (ur. w 1963 roku w Kędzierzynie-Koźlu) – artysta bez formalnego wykształcenia o pseudonimie ARTAU, który od 1988 roku wystawia swoje prace na wystawach, pokazach oraz najważniejszych festiwalach filmowych i sztuki mediów. Do 2001 roku silnie związany ze środowiskiem szczecińskim. W 2001 roku przeprowadził się do Wrocławia.

(^*3)informacja kiedy i kto wystawił odrestaurowane element dzieła Hasiora na dziedzińcu wrocławskiego BWA pochodzi z artykułu: Kazimierz S. Ożóg, Zapomniane Organy, Ptaki i takie tam… Recepcja dzieł Hasiora po 1989 roku, [w:] Granice sztuki współczesnej - wokół twórczości Władysława Hasiora, red. Marzanna Raińska, Nowy Sącz 2011.

Zobacz pozostałe Pomniki, akcenty rzeźbiarskie i głazy w Parku Kasprowicza w Szczecinie