Biogram w trakcie opracowywania

Stanisław Badoń – bibliotekarz, historyk, doktor nauk humanistycznych,

w latach 1955–1974 dyrektor Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie (dzisiejszej Książnicy Pomorskiej),

w latach 1974–1992 dyrektor Biblioteki Głównej Politechniki Poznańskiej.

Kluczowa postać powojennego życia kulturalnego i naukowego w Szczecinie

Źródło zdjęcia: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie po retuszu SNW

DATA i MIEJSCE URODZENIA: 14 listopada 1926 r., Wola Gręboszowska (wieś w dolinie Wisły, ok. 4 km od brzegów rzeki, ok. 70 km na wschód od Krakowa w stronę Sandomierza, gm. Gręboszów, pow. dąbrowski, obecnie woj. małopolskie, w latach 1975–1998 woj. tarnowskie, w 1926 roku woj. krakowskie w odrodzonej II Rzeczypospolitej)

DATA i MIEJSCE ŚMIERCI: 16 kwietnia 1997 r., Poznań

MATKA: brak danych

OJCIEC: brak danych

RODZEŃSTWO: brak danych

ZWIĄZEK MAŁŻEŃSKI: 1953 r.

ŻONA: Maria z d. Sucharska

DZIECI: Stanisław, Robert

MIEJSCA ZAMIESZKANIA: Kraków (do 1953 r.), Szczecin (1953–1974), Poznań (od 1974 r.)

NAUKA:

– 1939 r. – ukończył szkołę podstawową

– 1939–1947 r. – naukę w gimnazjum realizował w ramach tajnego nauczania, a egzamin dojrzałości zdał w Dąbrowie Tarnowskiej w 1947 r.

– 1947–1952 r. – studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując tytuł magistra filozofii w zakresie historii (1952 r.)

– 1948–1951 r. – uczył się w Studium Dziennikarskim przy Uniwersytecie Jagiellońskim

– 1955 r. – ukończył Wieczorowy Uniwersytet Marksizmu i Leninizmu

– 1956 r. – zdał egzamin z zakresu bibliotekarstwa i bibliotekoznawstwa przed Państwową Komisją Egzaminacyjną przy Ministerstwie Kultury i Sztuki uzyskując uprawnienia absolwenta państwowych liceów bibliotekarskich

– 1966 r. – obronił pracę doktorską na Uniwersytecie Wrocławskim („Biblioteki publiczne powszechne w woj. szczecińskim w latach 1945–1964”) i otrzymał stopień doktora nauk humanistycznych

– 1966 r. – Komisja Egzaminacyjna dla Kandydatów na Bibliotekarzy Dyplomowanych przy Ministerstwie Oświaty i Szkolnictwa Wyższego nadała mu uprawnienia bibliotekarza dyplomowanego

– 1974 r. – uzyskał stopień starszego kustosza dyplomowanego 

AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA I SPOŁECZNA:

– 1945 r. – wstąpił do Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”

– 1951 r. – rozpoczął pracę jako cenzor w Wojewódzkim Urzędzie Kontroli Prasy, Widowisk i Publikacji w Krakowie 

– 1953–1955 r. – podjął pracę w Szczecinie na podstawie nakazu pracy jako referendarz ds. czytelnictwa i bibliotek, a następnie wizytator Wydziału Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (1 stycznia 1953 r.)

– 1955 r. – wstąpił do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR)

Szczecin, ulica Podgórna, około 1964, fot. autor nieznany

Stanisław Badoń (dyrektor WiMBP w Szczecinie w latach 1955–1974) oraz Jan Zarański (1900–1965) – nauczyciel, działacz oświatowy, pionier zachodniopomorskiego bibliotekarstwa, organizator i pierwszy dyrektor Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie (1947–1950), a po połączeniu bibliotek zastępca dyrektora WiMBP. Fot. 1962 r, źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

– 1955–1974 r. – Przez niemal dwie dekady (1 stycznia 1955 r. – 30 kwietnia 1974 r.) pełnił funkcję dyrektora Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie. Za jego kadencji zbiory były systematycznie powiększane i na całym Pomorzu Zachodnim dynamicznie rozwijało się czytelnictwo. Badoń inicjował budownictwo biblioteczne. W regionie powstawały nowe placówki (m.in. w Stargardzie i Choszcznie).

Biblioteka w Choszcznie. Projekt architektoniczny Heleny Kurcyszowej z 1965 roku.  Zbiory Archiwum Państwowego w Szczecinie (Spuścizna Heleny Kurcyusz)

Wypracował instytucjonalne i kulturowe fundamenty, z których mieszkańcy Szczecina korzystają do dzisiaj. Dzięki jego staraniom w 1966 roku Uchwałą Rady Ministrów nadano szczecińskiej bibliotece status biblioteki naukowej, a trzy lata później przyznano jej prawo do ogólnopolskiego egzemplarza obowiązkowego. Przeprowadził rozbudowę i modernizację gmachu przy ul. Podgórnej 15/16 (18 maja 1963 r.), w którym stworzył nowoczesny Gabinet Metodyczny oraz Oddział Młodzieżowy. Moment otwarcia budynku oraz funkcjonalność nowo powstałych przestrzeni opisał Władysław Michnal w artykule pt. Moje wspomnienia z pracy pod kierunkiem dyrektora dr. Stanisława Badonia, w piętnastą rocznicę jego śmierci:

Marmurowa tablica pamiątkowa autorstwa Sławomira Lewińskiego, upamiętniająca 1000-lecie Państwa Polskiego oraz powrót na ziemie nad Odrą i Bałtykiem, odsłonięta w 1963 roku podczas przekazania odbudowanego gmachu WiMBP (obecnie korytarz na parterze Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, wejście C od ul. Podgórnej). Fot. 24.08.2026, SNW

Książnica Pomorska w Szczecinie, wejście C, od ulicy Podgórnej. Fot. 24.08.2026, SNW

Zainicjował budowę łącznika scalającego obiekty przy ul. Dworcowej i Podgórnej. Współpracował z placówkami oświaty w Skandynawii i Europie, jeździł na spotkania, na których podpatrywał dobre wzorce, które potem wdrażał w Szczecinie. Wysyłał pracowników na stypendia (m.in. do Francji). Wdrożył wolny dostęp czytelników do półek oraz rezygnację z obkładania książek w szary papier. Pozyskał kadrę wywodzącą się z kluczowych ośrodków akademickich: UW (Warszawa), UJ (Kraków) oraz KUL (Lublin).

Nie odszedł ze Szczecina z własnej woli, lecz został odwołany przez ówczesne władze. Decyzja ta wywołała sprzeciw załogi biblioteki, która próbowała go bronić i pisała petycje do władz, aby zatrzymać go na stanowisku. Ostatecznie te interwencje nic nie dały i Badoń został zmuszony, by przenieść się do Poznania. O okolicznościach zakończenia jego pracy wspomina Władysław Michnal w artykule „Moje wspomnienia z pracy pod kierunkiem dyrektora dr. Stanisława Badonia, w piętnastą rocznicę jego śmierci”:

„16 kwietnia 2012 roku liczna grupa seniorów zebrana w Sali Stefana Flukowskiego Książnicy Pomorskiej obejrzała najpierw pokaz multimedialny przygotowany przez Cecylię Judek, przedstawiający najważniejsze wątki z życiorysu Stanisława Badonia.  ...  Zadano od razu pytania o przyczyny odejścia dyrektora z pracy w WiMBP  ...  Leokadia Grabowska szeroko objaśniała jak ona, jako zakładowa opiekunka społeczna, wraz z pracownikami bezskutecznie bronili dyrektora, pisząc pisma do najwyższych władz państwowych i partyjnych, wojewódzkich i centralnych.”

Otwarcie Wypożyczalni Głównej WiMBP. Stanisław Badoń wita pierwszego czytelnika. Fot. 1965 r., ze zbiorów Książnicy Pomorskiej w Szczecinie 

Otwarcie Wypożyczalni Głównej WiMBP w Szczecinie: na zdjęciu m.in. Henryk Żukowski, Stanisław Badoń oraz młode czytelniczki, fot. 1965 r., źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Szczecin, otwarcie Gabinetu Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego: uroczystość w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej (WiMBP, obecnie Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie), fot. 1973 r., źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Przy okazji biogramu Stanisława Badonia warto zwrócić uwagę na logo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich (SBP) – przykład polskiej szkoły projektowania graficznego z okresu PRL-u i ponadczasowego modernizmu. Niezależnie od tego, czy autorem był znany grafik tamtych lat, czy anonimowy projektant, wykonał genialną pracę. Litera „S” została uformowana z grzbietów dwóch książek, tworząc naturalną przestrzeń na litery „B” oraz „P” – całość składa się w niezwykle czytelny monogram SBP. Projekt opiera się na czystej geometrii, silnym kontraście i świetnym wykorzystaniu przestrzeni negatywowej. Został przemyślany tak, by w czasach trudności poligraficznych wyglądać doskonale zarówno na tanim papierze gazetowym (jak okładki czasopisma „Bibliotekarz”), jak i w formie małego stempla czy tłoczenia. Mimo upływu dekad nic nie stracił ze swojego uroku i czytelności – nadal wygląda świeżo.

– 1957–1974 r. – sprawował funkcję przewodniczącego Zarządu Okręgu Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w Szczecinie. Od 1969 do 1972 roku był przewodniczącym Zarządu Głównego Stowarzyszenia, a w latach 1973–1974 jego wiceprzewodniczącym. Przyczynił się m.in. do tego, że czasopismo „Przegląd Biblioteczny” stało się od 1972 roku wspólnym organem SBP i Biblioteki Polskiej Akademii Nauk. W 1981 roku został wiceprzewodniczącym i przeniósł redakcję czasopisma do Poznania. Zarządowi okręgu SBP w Poznaniu przewodniczył do 1997 roku. Pełnił również funkcję przewodniczącego Głównego Sądu Koleżeńskiego

– 1958–1966 r. – pełnił funkcję przewodniczącego zarządu wojewódzkiego Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich

– 1959–1974 r. – założył i redagował kwartalnik „Bibliotekarz Zachodniopomorski”, inicjując w tym okresie również wydawanie „Bibliografii Pomorza Zachodniego” (opracowywanej nieprzerwanie od 1960 r.)

– 1963–1974 r. – sprawował funkcję przewodniczącego oddziału szczecińskiego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Norweskiej (TPPN/TPPR)

– 1965 r. – doprowadził do nadania WiMBP w Szczecinie statusu biblioteki naukowej, a od 1969 r. prawa do ogólnopolskiego egzemplarza obowiązkowego

– 1965–1974 r. – działał jako członek zarządu Towarzystwa Przyjaciół Szczecina oraz Szczecińskiego Towarzystwa Kultury

– 1966–1974 r. – sprawował funkcję wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego SBP (1966–1969 i 1973–1974) oraz przewodniczącego Zarządu Głównego SBP (1969–1973)

– 1974–1984 r. – był członkiem Komisji Informacji Naukowej przy Oddziale PAN w Poznaniu

– 1974–1992 r. – pełnił funkcję dyrektora Biblioteki Głównej Politechniki Poznańskiej (od 1 maja 1974 do 30 września 1992 roku). Za jego kadencji znacząco wzrosła wielkość księgozbioru, a także liczba czytelników i pracowników. Powiększył powierzchnię biblioteki o ponad 900 m², dwukrotnie zreorganizował jej strukturę (w latach 1978 i 1985), wprowadził technikę mikrofiszkową oraz kierował opracowaniem i wdrożeniem komputerowego systemu informacyjnego opartego na technologii maszyn liczących Odra 1305, a w 1987 roku systemu zarządzania biblioteką LECH BMS. Poznańska biblioteka techniczna była jedną z pierwszych w kraju, które zastosowały rodzimy system informatyczny do zarządzania podstawowymi funkcjami pracy bibliotecznej (katalogowaniem i wypożyczaniem), a do 1997 roku system ten wprowadziły 24 inne biblioteki w kraju. System LECH BMS pracował na maszynie IBM w środowisku DOS, po czym zastąpiono go technologią systemów zintegrowanych, takich jak HORIZON czy PROLIB. Stanisław Badoń po przejściu na emeryturę pracował jeszcze w Bibliotece Głównej Politechniki Poznańskiej przez trzy miesiące na pół etatu jako kustosz

Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu, fot. 22.01.2016. SNW

Osoby spoza Poznania mogą pomylić Bibliotekę Główną Politechniki Poznańskiej (w której dyrektorem był dr Stanisław Badoń) z Biblioteką Raczyńskich w Poznaniu (najbardziej znaną biblioteką publiczną w Poznaniu). Oba obiekty w swojej historii przechodziły znaczące rozbudowy i modernizacje i są to dwie zupełnie odrębne instytucje o różnym profilu i strukturze. Stanisław Badoń współpracował z Biblioteką Raczyńskich na płaszczyźnie środowiskowej jako przewodniczący poznańskiego okręgu SBP

– 1988 r. – uczestniczył w pracach zespołu powołanego przez Państwową Radę Biblioteczną do opracowania propozycji do rządowego programu rozwoju bibliotekarstwa polskiego do roku 2000

– Brak dokładnej daty – Działał w Polskim Związku Filatelistów

DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNA: 

– Przygotowywał kadrę do zawodu bibliotekarza na poziomie średnim i wyższym. Wykładał w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1973–1980). Prowadził zajęcia w punkcie konsultacyjnym Państwowego Ośrodka Kształcenia Korespondencyjnego Bibliotekarzy w Jarocinie, Pomaturalnym Studium Bibliotekarskim w Poznaniu, Wyższym Studium Nauczycielskim i Wyższej Szkole Pedagogicznej w Szczecinie.

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA: 

– Jako historyk zajmował się dziejami książki, bibliotek oraz życiem kulturalnym i społecznym regionu, pozostawiając po sobie liczne publikacje naukowe i bibliograficzne. Był autorem, współautorem lub redaktorem około 150 opracowań i artykułów z zakresu bibliotekarstwa i bibliotekoznawstwa. Z jego inicjatywy rozpoczęto opracowywanie „Bibliografii Pomorza Zachodniego”. Od nr 1 z 1959 r. do nr 11 z 1974 r. redagował kwartalnik „Bibliotekarz Zachodnio-Pomorski”. Od nr 6 z 1984 r. do nr 12 z 1990 r. sprawował funkcję redaktora naczelnego ogólnopolskiego czasopisma „Bibliotekarz”. W latach 1967–1972 pod jego redakcją ukazywał się „Rocznik Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. St. Staszica w Szczecinie” .

Okładki publikacji inicjowanych, napisanych lub współtworzonych przez Stanisława Badonia: rocznik „Bibliografii Pomorza Zachodniego” z 1960 r., sprawozdanie „Dorobek Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie w latach 1965–1966” oraz „Informator o bibliotekach województwa szczecińskiego” opracowany przez Stanisława Badonia i Stanisława Krzywickiego, Szczecin 1969 r. (w owalu fragment strony tytułowej). Źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Okładki czasopism bibliotekarskich, z którymi związany był Stanisław Badoń: pierwszy numer kwartalnika „Bibliotekarz Zachodnio-Pomorski” z 1959 r. (którego był założycielem i redaktorem naczelnym) oraz dwa numery ogólnopolskiego miesięcznika „Bibliotekarz” (nr 7 z 1985 r. i nr 12 z 1984 r.). Źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Opracowania naukowe Stanisława Badonia. Okładka docelowa i zastępcza publikacji „Publiczne biblioteki powszechne w województwie szczecińskim w latach 1945–1964” oraz  „Biblioteki Wielkopolski”, dokumentująca dorobek i sieć biblioteczną regionu po jego przeniesieniu się do Poznania. Źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Strona tytułowa publikacji sprawozdawczej: „Dorobek Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Szczecinie w latach 1965–1966”, opracowany przez Stanisława Badonia, Stanisława Krzywickiego i Tadeusza Biernackiego pod redakcją Stanisława Badonia (w owalu fragment wewnętrznej strony z wykazem autorów i redaktora). Źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Okładka oraz strona wewnętrzna jubileuszowego wydawnictwa Społecznego Funduszu Budowy Szkół i Internatów w Szczecinie (1946–1972): publikacja z tekstami i w opracowaniu Stanisława Badonia zatytułowana: „SFOS SFBS SFBSiI”,  w owalu: fragment wewnętrznej strony z zakresami czasowymi działalności Funduszu. Źródło: zbiory Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

NAGRODY I ODZNACZENIA:

– 1960 r. – Złota Odznaka „Gryf Pomorski”

– 1966 r. – Złoty Krzyż Zasługi

– 1972 r. – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

– 1989 r. – Nagroda Ministra Edukacji Narodowej III stopnia

– 1993 r. – godność Honorowego Członka Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich

– Brak dokładnej daty – Medal Komisji Edukacji Narodowej

– Brak dokładnej daty – Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”

– Brak dokładnej daty – Honorowe Odznaki Miast Szczecina i Poznania

OSTATNIE MIEJSCE SPOCZYNKU: Cmentarz w Krzesinach koło Poznania (pogrzeb odbył się 25 kwietnia 1997 r.)

UPAMIĘTNIENIA:

– 1997 –  Stanisław Krzywicki tak pisał o zmarłym na łamach „Bibliotekarza Zachodniopomorskiego” (nr 3, s. 61–62; egzemplarz w zbiorach Czytelni Pomorzoznawczej): „Znałem Go i współpracowałem niemal przez czterdzieści lat. Był człowiekiem pracowitym i serdecznie zatroskanym o bibliotekarstwo a szczególnie o ludzi w nim pracujących”

– 2009 – ogłoszenie corocznego Konkursu im. Stanisława Badonia na najlepszego „Bibliotekarza Roku Województwa Zachodniopomorskiego” (inicjatywa SBP pod patronatem Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego; pierwszą nagrodę wręczono w 2010 r.)

– 2013 – Artykuł Władysława Michnala pt. Moje wspomnienia z pracy pod kierunkiem dyrektora dr. Stanisława Badonia, w piętnastą rocznicę jego śmierci, opublikowany na łamach „Bibliotekarza Zachodniopomorskiego” (2013, nr 2–3, s. 127–133; Czytelnia Pomorzoznawcza), w którym autor pisze m.in.:

„w auli na trzecim piętrze stał stół pingpongowy. Kiedy się dyrektor dowiedział, że tam po pracy razem z R. Dżamanem gramy w ping-ponga też do nas dołączył. Przebieraliśmy się w stroje i buty sportowe i 2–3 godz. graliśmy w tenisa stołowego. S. Badoń w grze był równie ambitny jak w pracy i nie lubił przegrywać, co mu się czasem zdarzało. W grze zachowywał się jednak jak partner i prawdziwy sportowiec, a nie jak dyrektor.”

– 2015 – nadanie imienia Stanisława Badonia Czytelni Pomorzoznawczej Książnicy Pomorskiej w Szczecinie  (5 października)

Sala im. Stanisława Badonia w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, fot. 12.08.2026, SNW

Uroczystość nadania imienia Stanisława Badonia sali Czytelni Pomorzoznawczej Książnicy Pomorskiej, na zdjęciu Lucjan Bąbolewski, Olgierd Geblewicz, Stanisław Krzywicki, fot. 2015, Jan Surudo

Sala im. Stanisława Badonia w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie, fot. 24.08.2026, SNW

Sala im. Stanisława Badonia w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie. Spotkanie „Pomniki przyrody lewobrzeżnej części Szczecina”, fot. 21 maja 2024 r., SNW

– 2026 – „SZCZECIN – LUDZIE KULTURY w naszej pamięci” – wystawa plenerowa w Bramie Głównej Cmentarza Centralnego w Szczecinie oraz e-wystawa z 30 biogramami opracowanymi przez Żanetę Maciejowską i Rafała Witkowskiego (redakcja oraz cyfrowa rekonstrukcja w celu wydobycia walorów historycznych archiwalnych fotografii). Realizacja projektu i finansowanie: Stowarzyszenie Nasze Wycieczki. Dofinansowanie: Gmina Miasto Szczecin. Źródła: Materiały tekstowe, archiwalne fotografie oraz aktualne zdjęcia pochodzą ze zbiorów instytucji kultury i archiwum Stowarzyszenia Nasze Wycieczki. Wszystkim serdecznie dziękujemy za pomoc w realizacji projektu.