W Polsce istnieje kilka miejscowości o nazwie Kochanów. To opisywane przez nas leży w uroczej Kotlinie Kamiennogórskiej w województwie dolnośląskim, na zielonym szlaku z Krzeszowa do Mieroszowa. Zabytkowy krzyż stoi w południowej części Kochanowa, jest kształtnie wyrzeźbiony w kamieniu, najprawdopodobniej w piaskowcu i datowany na XIV - XVI wiek. Nieopodal za tablicą informacyjną na wysokiej kolumnie stoi barokowa figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Kochanów, zabytkowy krzyż. Na tabliczce: Krzyż Pokutny / XIV - XVI w. / postawiony przez zabójcę na miejscu zbrodni / PTTK Bractwo Krzyżowców i Wojewódzki Konserwator Zabytków / Zabytek pod Ochroną Prawa, fot. 27.04.2025, SNW

Współrzędne: 

50°41'19.8"N 16°09'07.4"E
50.688833, 16.152056

Po drugiej stronie drogi stoją budynki z numeracją: Kochanów 78 i 79.

Kochanów, zabytkowy krzyż i perspektywa na kościół, fot. 27.04.2025, SNW

Kochanów. Wzdłuż droga asfaltowa o małym natężeniu ruchu, fot. 27.04.2025, SNW

Kochanów. Zabytkowy krzyż i figura, fot. 27.04.2025, SNW

Cystersi z Krzeszowa

Tego typu zabytkowe krzyże, zwłaszcza na Dolnym Śląsku, Śląsku Opolskim i Ziemi Lubuskiej, utarło się nazywać pokutnymi, jako świadectwo średniowiecznego prawa zadośćuczynienia (kompozycji). Ale nie ma pewności, że krzyż z Kochanowa jest świadectwem średniowiecznej kultury prawnej, bo brakuje dowodów. Bardziej prawdopodobne jest, że pełnił on funkcję oznaczenia, przynależności, granicy. Zachowały się dokumenty z 1292 roku potwierdzające przekazanie wsi Kochanów Cystersom z Krzeszowa – opactwu, które w kolejnych wiekach dzięki nadaniom książęcym i prywatnym stało się jednym z największych posiadaczy ziemskich na Śląsku. Kochanów należał do klasztoru, aż do 1810 roku wraz z około 40 -stoma innymi wsiami, dwoma miastami i pomniejszymi osadami oraz i kaplicą na szczycie Śnieżki. 

Krzyże pokutne

W średniowieczu istniało prawo zadośćuczynienia, które pozwalało zabójcy uniknąć krwawej zemsty lub surowszej kary. Polegało na ugodzie zawartej z rodziną ofiary, zwanej kompozycją, która zwykle obejmowała: - wypłatę odszkodowania finansowego rodzinie ofiary, - uczestnictwo w pielgrzymkach, - postawienie przez zabójcę na miejscu zbrodni kamiennego krzyża (niem. Sühnekreuz). Morderstwa z przeszłości to ciekawsza historia niż zwykłe oznaczenie graniczne, dlatego najczęściej średniowieczne krzyże określane są jako pokutne i są uznawane jako cenne świadectwo średniowiecznej kultury prawnej. Ale jest też prawdopodobne, że gdzieś w kościelnych zbiorach opactwa cystersów, są dowody potwierdzające zbrodnię, tylko jeszcze nikt ich nie odnalazł. 

Kochanów. Obok zabytkowego krzyża stoi ciekawa barokowa figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Przed nią tablica informacyjna, na której nie ma informacji o krzyżu lub przydrożnej figurze. Świetne miejsce na krótką przerwę, na odpoczynek na ławeczce, ale ławki brak. fot. 27.04.2025, SNW

27 kwietniu 2025 po godzinie 18 trudno zobaczyć doświetloną twarz figury, żeby zrobić dobre zdjęcie trzeba być tu przed południem, fot. SNW

Kochanów. Barokowa figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem, fot. 27.04.2025, SNW 

Figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem

Krzyże pokutne są najczęściej średniowieczne (XIV–XV w.). Natomiast większość figur i kapliczek przydrożnych, w tym figur Maryjnych w koronie, pochodzi z okresu baroku (XVII–XVIII w.) lub późniejszych stuleci. Tego typu figury są niezwykle powszechne w krajobrazie Dolnego Śląska i są elementem tradycyjnej katolickiej religijności. Najprawdopodobniej została dodana do miejsca kultu (krzyża pokutnego) w późniejszym czasie, aby nadać temu miejscu głębszy wymiar religijny, jako symbol Pojednania i Odkupienia i odświeżyć duchowe znaczenie danego miejsca: Figurę Matki Boskiej (często jako Królowej Nieba – stąd korona) często stawiano w miejscach publicznych, aby symbolizowała wiarę, opiekę i odkupienie. Umieszczenie jej obok krzyża pokutnego, który symbolizuje grzech, zbrodnię i żal, ma głęboki sens religijny – Maryja jest pośredniczką i orędowniczką u Boga.

Zobacz również: 

Krzyż Maślany (Das Butterkreuz) koło Sparow,

KRZYŻ POKUTNY w Stargardzie Szczecińskim,

KAMIEŃ UPAMIĘTNIAJĄCY koło wsi Krępcewo.